وبلاگ دامپزشکی

http://http://dampezeshkegolpa.persiangig.com/image/margarita.jpg

مراقبت و علایم حیاتی کره اسب

برخلاف اسب بالغ سیر بیماری در کره ها سریع می باشد و نشانه های بیماری ممکن است در انها روشن نبوده مثل صداهای ریوی ...بنابراین بایدبا رفتار و فاکتورهای بالینی کره اسب سالم  اشنا باشیم و هر گونه انحراف از حالت طبیعی را تشخیص دهیم درمان باید سریع و مناسب با نوع بیماری انجام گیرد.

دوره کامل ایستنی 365-335 روز باید به وجود امدن کره اسب قوی با پوشش کلفت گوش سفت و زوایای طبیعی دست و پا بیانجامد دوره در مارال 346 روز بود کره هم پوشش طبیعی ولی زوایای طبیعی واقعا تشخیصش تو کره سخته!

کره اسب آمنیون را در هنگام تولد یا بلافاصله پس از آن پاره می کند اولین تنفس پس از 30 ثانیه مخاطاط ابتدا ارغوانی رنگ سپس صورتی یا خاکستری صورتی  می شوند و زمان پرشدن خون مویرگی سریع شده و در عرض کمتر از 2 دقیقه به 1.5 ثانیه میرسد. کره اسبها پس از 5-10 دقیقه روی سینه باقی میماتند و سپس برای ایستادن تلاش می کنند . بند ناف اگر در ایستادن مادیان پاره نشود ایستادن کره اسب موجب پاره شدن ان میشود. درجه حرارت 1-2 ساعت پس از تولد37   درجه سانتی  بیشتر از 2 ساعت 38 حالت طبیعی 37.2 –38.3    

نبض                ۱-۲ساعت     40-80                   بیش از ۲ ساعت  = 80-130            حالت طبیعی کره   =  70-120در دقیقه

تنفس                           ۱-۲ساعت                      بیش از ۲ ساعت   = 60-80                                    =   30-44  در دقیقه

مخاطاط                     =    ارغوانی                       =  صورتی کمرنگ تل خاکستری                                            = صورتی

تنفس بلافاصله پس از تولد سریع پس از یک ساعت آهسته می شود سرفه و بیرون دادن شدید هوا با صدای بلند از طریق بینی نامعمول نیست

20 دقیقه پس از تولد یک رفلکس قوی مکیدن را نشان میدهند اگر پستان مادیان را پیدا نکنند لب بالایی خود را می مکند

بطور متوسط یک ساعت پس از تولد روی پای خود می ایستند دو ساعت پس از تولد پستان را یافته شروع به مکیدن شیر میکنند سپس به طور متناوب 4 با در ساعت شیر میمکند بطوری که پستان مادیان هرگز حالت اماس ظاهری بخود نمی گیرد پس با این تفاصیر احتمالا زایمان مارال ساعت 3-4 شب بوده

حالت گشاد گذاشتن پاها و وضعیت ایستادن و راه رفتن و تحمل درجه حرارتهای مختلف در صورتی که تغذیه کافی و از خیس شدن باد و درجه حرارت بالا ممانعت بعمل اید خوب میباشد

1-1.5 ساعت پس از تولد مدفوع اولیه قهوهای تا سیاهرنگ با مقداری زور زدن دفع می شود سپس مدفوع زرد رنگ حاصل از مصرف شیر دیده می شود مواد دفعی شکل گرفته و سبز رنگ حتی ممکن است در سن 2 روزگی مشاهده شود.

اینم موکونیم مارگاریتا

http://http://dampezeshkegolpa.persiangig.com/image/07062010%28022%29.JPG

اسهال موسوم به اسهال فهلی کره اسبها در 6-14 روزگی اغاز شده و معمولا 3 تا 4 روز طول می کشد

بیشتر کره اسبها 8-12 ساعت پس از تولد ادرار کرده  و پس از ان به علت مایع بودن جیره غذایی بصورت مکرر ادرار میکنند.

ایمنی

اگرچه مشخص شده که کره اسبها در رحم نیز قادر به تولید پادتن هستند ولی در مقایسه با بالغین کارایی و سرعت کمتری دارند بلافاصله  پس از تولد غلظت سرمی ایمنوگلوبین ها غیر قابل سنجش هست پس از جذب آغوز سطح به حد بالغین نزدیک شده و علیه بسیاری از میکرو ارگانیسمهای بیماری زا حفاظت غیر فعالی را فراهم می سازد

نارسایی در انتقال غیر فعال پاد تنهای مادرزادی

 کره اسبهایی که در زمان کوتاهی پس از تولد 8-12 ساعت آغوز مصرف نمیکنند(نارسایی خوردن آغوز یا نشت مقداری آغوز قبل از زایمان یا غلظت ناکافی پادتنهای اغوز در اسبهایی مثل تروبرد و استانداردبرد ) به این علت که تنها در این زمان پروتئنها به طور سالم از جدار روده جذب میشوند از نارسایی در انتقال غیر فعال پاد تنهای مادرزادی رنج برده و به عفونتها مستعد می گردند . نارسایی در انتقال غیر فعال پاد تنهای مادرزادی یا ناقص ان معمول بوده و در 25 درصد کره اسبها رخ میدهد .

غلظت پادتن سرم و پلاسما را به چند روس می توان اندازه گرفت 1- انتشار در ژل 2به سرم وپلاسما نیاز داشته و 12-24 ساعت به انکوباسین احتیاج دارد -2 – الیزا خون کامل یا سرم 5 دقیقه در سطح مزرعه قابل انجام است 3- آگلوتاسیون لاتکس 5 دقیقه با خون کامل یل سرم عیبش حساس بودن به درجه حرارت و نارسایی در تشخیص 20% از موارد نارسایی میباشد 4- کدر شدن سولفات روی نخستین روش  کند بوده یک ساعت به سرم پلاسما و یک آزمایشگاه نیازمند آست ولی به اندازه لاتکس دقیق می باشد

کره هایی که کل مواد جامد انها کمتر از35 گرم در لیتر باشد احتمالا مبتلا هستند ولی کره اسبهای مبتلایی هم وجود دارند که کل مواد جامد انها در حد طبیعی است       

  IGg بالای 10 گرم در لیتر در کره یک روزه طبیعی و مساوی یا کمتر از 4 گرم نارسایی و بین 4-8  گرم در لیتر نارسایی ناقص  

درمان

به کره اسبهای بسیار جوان کمتر از 8 ساعت مانند کرههایی که مادرشان را از دست دادند و یا قلدر به مکیدن شیر نیستند میتوان 1-2 لیتر آغوز را در عرض 2-3 ساعت خوراند آگر از زمان طلایی گذشته باشد تنها راه درمان تجویز سیاهرگی پلاسمای اسب است چون میزان گلوبولین پلاسما کمتر است مثلا یک کره 40 کیلوگرمی معمولا 3 لیتر یا بیشتر پلاسما در 2-3 ساعت داده میشود 18-24 ساعت پس از درمانهای ذکر شده ازمایش انجام شده 4 گرم در لیتر کافی در نظر گرفته شده  و بالای 8 به عفونت میتوان مشکوک شد.

وضعیت آب بدن

چون کره بطور موئثر قادر به تغلیظ ادرار نمیباشد باید به وضعیت اب بدن و کلیه ها توجه خاصی داشته باشیم

اعمال تنفسی

قفسه سینه کره اسبها بسیار قابل انعطاف بوده این مساله انها را به اتلکتازی به ویژه در قسمت پایین ریه در حیوان زمینگیر مستعد میکند

تنظیم حرارتی

تنظیم درجه حرارت در کره های نوزاد کارایی کافی ندارد ودر نتیجه بیماری و زمینگیری وروبازگذاشتن یا نارسایی در آشامیدن هیپوترمی رخ میدهد اگرچه کره اسبهای سالم تغییر درجه حرارت را تحمل میکنند ولی کره اسبهای ضعیف و بیمار باید خشک وگرم نگهداری شوند

متابولیسم دارو

بعضی داروها با همان کارایی اسب بالغ متلبولیزه می شوند داروهای محلول در چربی مانند باربیتوراتها دارای اثرات طولانی تری در کره اسب میباشند

ارزیابی بالینی

نشانه های ظاهری بندرت مشخص کننده بوده و میتواند ناشی از چند بیماری باشند براورد اولیه شامل اندازه گیری درجه حرارت نبض وتنفس است اگر تنفس ندارد یا نبض ندارد احیای قلبی عروقی لازم است اگر سیانوزه یا دیسپنی دارد اکسیزن به میزان 5-10لیتر در دقیقه از طریق بینی تجویز گردد و رادیو گرافی؟

نمونه خون و میزان گلوکز خون با نوارهای مخصوص گرفته شود اگر کمتر از 40میلیگرم در دسی لیتر بود نیاز به درمان دارد

کشت هوازی و بی هوازی / سوند سیاهرگی برای تصحیح حجم مایعات و هیپوگلسمی و ارزیابی اسید و باز

دما کمتر از 37.2 سانتی گراد - مناطق که از لحاظ سلنیم فقیر است –اگر ناحیه ناف مرطوب باشد محلولهای حاوی ید بالاتر از 3%نباید استفاده شود-کره اسب وزن شود – اگر جفت در دسترس برای ازمایشات بافت شناسی آزمایشگاه فرستاده شود.

تاریخچه بیمار

هم در مورد کره و هم مادر سخت زایی بر هر دو اثرات زیانبار میگذارد جفت ماندگی نمایانگر مساله داخل رحمی نظیر عفونت میکروبی یا قارچی وجود یا نبود آغوز یا از دست دادن پیش زایش و واکسیناسیون مادر یا هر نوع ماده معدنی

گلوکز خون

اگر کره بشدت افسرده یا قادر به ایستادن نباشد مفید ترین گام پس از تاریخچه تعیین گلوکز خون میزان طبیعی 80-110میلی در دسی میباشد زیر 40 به درمان فوری نیاز دارند

هیپر گلسمی در سپتی سمی شدید یا تجویز دامپزشک

معاینه فیزیکی

مسائل اشکار مثل تشنجات تا وجود چرک در فضای قدامی چشم . تب اگرچه عفونتهای شدید بدون تب میباشد سمع صداهای قلب  تفسیر صداهای ریوی ِبیماریهای ریوی یکی از علل مهم مرگ اسبها و تشخیص انها مشکل میباشد

تنفس سریع معمولا نشانه پنومونی یا اتلکتازی و یل اسیدوز میباشد تنفس کم عمق عصبی یا درد شکستگی دندهها ویا اسیدوز کمک مشخص ماهیچه شکمی در دم بویژه اگر همزمان قفسه سینه پایین باشد میتواند گویای اتلکتازی ونیاز به تهویه ریوی باشد

تجزیه گازهای خون سرخرگی درستترین وحساسترین روش ارزیابی ریوی است

مخاطات کمرنگ یا خاکستری نبض ضعیف و سرد بودن قسمتهای انتهایی بدن نشانه کم شدن حجم مایع در حال گردشو نیاز به درمان دارد

غشای مخاطی قرمز رنگ  نشانه شوک و اندوتوکسمی است :غشای سیلنوزه در بیماری قلبی مادرزادی شدید وهم در بیماری ریوی دیده میشود

رنگ قهوهای در اطراف چشم وگوشهای کره اسب نوزاد نمایانگر فشار و استرس به کره ناشی از موکونیم واحتمال آسپیراسیون ان به داخل نای وریه

 زردی در کره اسبها معمول بوده ایزواریترولیز کره سپتی سمی ودیگر فرایندهای موثر بر کبد

ناحیه شکم مورد معاینه و سمع قرار گیرد از دفع موکونیم اطمینان حاصل گردد فتق مقابنی معمول بوده صداهای رودهای شبیه بزرگسالان .نمونه غذاییبا سوند مورد ارزیابی قرار گیرد دلدرد دندان قروچه عدم وجود سوراخ مقعدی و اسهال که بجز در زمان فهلی مادیان غیر عادی می باشد رادیو گرافی بزل محتویات و... روشهای تشخیصی میباشند

زور زدن دفع ادرار از دفع موکونیم تشخیص داده شود کره اسب هنگام دفع ادرار روی پاهای عقل خود نشسته و قوز میکند و به عقب گام بر میدارد چه کره در حال دفع ادرار دیده شود یا نشود احتمال پارگی مثانه وجود دارد

ارزیابی وضعیت و رفتار کره اسب                     

ایا هوشیار است قادر به مکیدن و تشخیص مادر خود هست نتواند بایستد قدرت وتعادل مورد ارزیابی قرار گیرد وجود مساله عصبی نواقص مادرزادی( در رفتگی کشکک دو طرفه پاره شدن وترهای باز کننده آرتروگریپوز انقباض وترهای تا کننده )بیماری ماهیچه سفید موجب ضعف وناتوانی در ایستادن شود

ازمایش دستگاه عصبی کرهها حرکاتشان نرم نبوده حرکات وتوقفهای ناگهانی و حساسترند عدم پاسخ به یک ازمون ظاهر عمومی و وضعیت ایستادن چرخش سر به دور محور طولی خود (ضایعه یکطرفی دستگاه وستیبولردر اثر ضربه و خونریزی اعصاب مرکزی)نمیتوانند زبان را بداخل دهان بازگردانند

بینایی ارزیابی ان مشکل است هر دم مردمک یکنواخت در پاسخ به نور تنگ شوند ولی کره اسب مضطرب ممکن است زیاد تنگ نشود. در پاسخ به حرکات دست سر خود را دور میکند ولی پلکهای خود را تا چند هفتگی به هم نمیزند زخمهای قرنیه و انتریپیون و.....................باید درمان شوند

رفلکس ضربه گردن یا گمر یا وترهای خم کننده و..... قابل انجام است

مشکلات کره اسبهای نوزاد

1-ضعف 

در زمان تولد نشانه کوچکی یا نارس بودن است ویا اگر زمان مناسب بوده عفونتهای داخل رحمی بیماری عصبی ناشی از سخت زایی و ماهیچه سفید و برخی نواقص مادرزادی است کره اگر در قسمتی از بدن احساس درد داشته باشد ضعیف بنظر می اید اگر قادر به نوشیدن اغوز نباشد اغلب از سپتی سمی پنومونی و ارتریت سپتیک رنج میبرد ولی اگر در زمان تولد قوی و بعد تحلیل رود عواملی مثل عدم سازگاری نوزاد سپتیسمی اختلالات متابولیک ویا گرسنگی ساده رنج ببرد

2-بیماری ماهیچه سفید

در مناطقی که کمبود سلنیوم وجود دارد تشخیص افزایش میزان اسپارتات امینوترانسفراز و کراتین کیناز و غلظت پایین سلنیوم سرمو بافته کالبد گشایی (میوپاتی قلب زبان و اکثر اسکلتی ها)وبالیتی شامل ضعف و عدم توانایی در مکیدن

3-گرسنگی

معمول نمیباشد در مادیانهای شیر بسیار کمی دارند زیاد سراغ پستان میروند ولی ضعیفتر میشوند پستان کوچک است

4-سپتی سمی

تا زمان مرگ اسب سبس ضعف و افسردگی میشود بیشتر اشرشیا کلی و کلبسیلا و انتروباکتر گرم منفی و استرپتوکوک و اکتینوباسیلوی یافت میشود

با وجود درمان تنها 25%زنده میمانند به علت درصد بالای مرگ هر کره اسب که قادر به مکیدن شیر نباشد یا رفتارهای غیر طبیعی دیگر باید مبتلا به سپتی سمی در نظر گرفته شود علایم بسیاری اسهال دارند ناراحتی تنفسی نفخ و دلدرد و زردی و درد و تورم مفاصل التهاب عنبیه جسم مژگانی و مشیمیه و اسیدوز متابولیک و گاهی اسیدوز تنفسی معمول می باشد

درمان خسته کننده میباشد و پر هزینه 1-تصحیح انتقال پادتنهای مادری تجویز انتی بیوتیک حمله ای و محافظت از چشم و زخمهای گوارشی و مایع درمانی  کم کردن غذا

4-رفتارهای غیر طبیعی

افسردگی و رفلکس مکیدن و شناخت مادر و سرگردانی بی هدفی و قرار گرفتن در وضعیتهای غیر طبیعی تشنجات اغما و صدای پارس و...کره ها باید مورد معاینات عصبی و آزمایشگاهی قرار گیرند

5-  اختلالات عصبی

5-1 مننگو آنسفالیت سپتیک

نشانه های شدید عصبی تشنج ویا اغما و اطلاعات آزمایشگاهی یا نشانه های سپتی سمی میتواند گویای آن باشد بزل مایع مغزی نخاعی و تغییر در ان حتی اگر باکتری دیده نشود  تشخیص دهنده این وضعیت است درمان مثل سپتی سمی و پیش آگهی ضعیف است

5-2 ستدرم ناسازگاری کره اسبها

حالت مبهمی است در زمان تولد طبیعی و یک یا چند روز بعد حالت گیجی نخوردن شیر و صدای پارس تشنج و اغما ظاهر میشود علتهای پیشنهادی هیپوکسی در زمان آبستنی یا پس از تولد و خونریزی در عروق مغزی که در کره های نارس بیشتر است . عدم وجود رفلکسها در اطراف چشم خراشهایی داشته و انتریپیون معمول است تجزیه مایع مغزی نخاعی افزایش اندکی در گلوبولهای قرمز ولی ممکن است در کره طبیعی هم مشاهده شود دهیدراسیون و نارسایی انتقال پادتن مادرزادی هم دانها دیده می شود

درمان حمایتی و مراقبت پرستاری خوب حیاتی است یکی از علل این بیماری ادم مغزی میباشد پس دی متیل سولفوکساید گزینه خوبی است و بعد  داروهای ضد تشنج

5-3 ضربه پس از زایمان

یک علت کمتر معمول علایم عصبی .خونریزی از گوش و بینی نامتقارن و موضعی .تشخیص رادیوگرافی و میلو گرافی تجزیه مایع مغزی نخاعی و تستهای رفلکسی درمان ضد التهاب و ضد درد مراقبت پرستاری و استراحت پیش اگهی متفاوت معمولا به روش انسانی از بین برده می شوند

5-4 بیماریهای عفونی

میتوانند موجب نشانه های عصبی شوند مانند کزاز که حتی کرههای 7 روزه نیز درگیر شدنددر بالغ وکره مشابه است ولی پیش آگهی در کره بهتر است و نوع ب کلستریدیوم بوتولیم سندرم کره اسب لرزان در کره 2 هفته تا 8 ماهه بوجود می اورد درمان تجویز پادزهر +آنتی بیوتیک و مراقبتهای حیاتی پیشگیری واکسیناسیون مادیونها 

5-5 اختلالات متابولیک

افسردگی تشنجات و اغما و اشکال در مکیدن میتواند ناشی از هیپوگلسیمی و اورمی و اسیدوز و هپاتو انسفالوپاتی و اختلالات الکترولیتی باشد(علتهای معمول هیپوگلسمی:سپتی سمی و گرسنگی وبیماریهای کبدی) بیماریهای کبدی بعات هیپو گلسیمی وتولید میانجی های دروغین سبب علایم عصبی میشود کا اغلب زردی هم وجود دارد بیماری کبدی اغلب تایزریا عفونت داخل رحمی و.... تشخیص بالارفتن آنزیمهای کبدی و افزایش بیلیروبین ووهیپوگلسیمی میباشد

اورمی در کره نارس ویا دهیدره شدید به علت کاهش خونرسلنی کلیوی است ویا بعلت سموم کلیوی مثل فنیل بوتازون و.. جنتامایسین و...

5-6 اختلالات مثانه و ناحیه شکم

کره هایی که تولد طبیعی بتدریج افسرده و ضعیف و2-4 روزگی نفخ را نشان میدهند ممکن است دفع ادرار طبیعی ولی پارگی وجود داشته باشد

بزل مایعات حفره شکمی و جوشاندن بوی ادرار میدهدغلظت اوره وکراتینین بالا واسیدوز واختلالات الکترولیتی وجود داردمیتوان رنگ متیلن بلو بصثورت استریل وارد مثانه کرد اگر در مایعات بزل شده وارد شد پارگی وجود دارد درمان جراحی

در عفونت اوراکس که منجر به نکروز اوراکس و نشت ادرار میشود نتایج ازمایشگاهی نشاندهنده عفونت است ولی علایم شبیه پارگی میباشد

در انتها باید گفت قرار گرفتن بدن در حالت غیر طبیعی و افسردگی و بی اشتهایی می تواند نشانه دلدرد باشدکره اسبهایی که از انباشتگی موکونیم رنج میبرند حالت زور زدن یل گام به عقب را دارند صدای غیر طبیعی شکم  نفخ و دندان قروچه از نشانه هایی هستند که فرد را به سمت دستگاه گوارش هدایت میکند مارال منم فقط رورزدن را داشت که با یه ملین خیلی ساده بهبود یافت.

در قسمت دوم سعی بر ان است

6-مشکلات تنفسی

7- زردی

8- اسهال

9- دل درد

10- لنگش

گرمایش وبستر

مراقبتهای پرستاری  و تغذیه کره اسب ونظافت و حفاظت چشم و ثبت منظم علایم حیاتی توضیح داده میشود

 منبع :طب اسب کریستوفرام.براون